Błąd przeżywalności. Dlaczego widzisz fałszywy obraz sukcesu?
- 19 maj
- 5 minut(y) czytania
Codziennie widzisz ludzi sukcesu i przez to fałszywie oceniasz świat.
Influencerów z luksusowym życiem. Startupy sprzedawane za miliony. Znanych muzyków. Bestsellerowych autorów. Sportowców z medalami. Przedsiębiorców opowiadających o „mindsecie zwycięzcy”.
Problem polega na tym, że prawie nigdy nie widzisz tych, którym się nie udało.
A jest ich zdecydowanie więcej.
To właśnie jest błąd przeżywalności (survivorship bias) — jeden z najbardziej podstępnych błędów poznawczych, który sprawia, że przeceniamy szanse sukcesu, ignorujemy ryzyko porażki i podejmujemy bardzo szkodliwe decyzje.
Na czym polega błąd przeżywalności?
W skrócie: oceniamy świat przez pryzmat tych, którym się udało (stąd „przeżywalność” w nazwie), a ignorujemy tych, którym nie wyszło.
To forma stronniczego dobierania przykładów, a to może prowadzić do nadmiernie optymistycznych przekonań, błędnych decyzji i krzywd.
Jakie są konsekwencje błędu przeżywalności?
Latami spłacasz hiperoptymizm
Jeżeli zaczynasz wierzyć, że sukces jest praktycznie gwarantowany i zaczynasz działać według tej logiki, możesz sprowadzić na siebie ogromną krzywdę.
Ludzie z powodu błędu przeżywalności:
podejmują absurdalne ryzyko,
przeceniają swoje szanse,
ignorują statystykę.
Przez to:
nadmiernie ryzykują
porzucają stabilne życie pod wpływem medialnych iluzji,
zadłużają się,
nie zabezpieczają się na wypadek porażki.
A w efekcie:
latami spłacają błędy wynikające z hiperoptymizmu.
Zamiast prawdziwej historii widzisz fantazję
Zdradliwe jest to, że kiedy komuś się uda, bardzo łatwo zaczyna wierzyć, że sukces był wyłącznie efektem inteligencji, strategii, mindsetu czy dyscypliny.
Ludzie uwielbiają budować historie wyjaśniające sukces. Problem polega na tym, że bardzo podobne cechy miały również tysiące ludzi, którym kompletnie się nie udało.
Tylko ich nie widzisz, bo zniknęli z rynku.
Ekonomiści i psychologowie wielokrotnie podkreślali, że w sukcesie ogromną rolę odgrywają również:
szczęście,
timing,
środowisko,
przypadek.
Z mojego doświadczenia istnieją też rzeczy, o których nikt nie mówi publicznie, bo znacznie rzadziej mówi się o:
wyzysku ludzi,
niszczeniu konkurencji,
manipulacji,
łamaniu prawa,
psychopatycznych cechach osobowości,
obsesji kosztem zdrowia i relacji.
Część ludzi sukcesu naprawdę jest wybitna. Ale część po prostu była gotowa robić rzeczy, których inni nie chcieli zrobić.
Nie cieszysz się z życia
Jeszcze jeden problem polega na tym, że ludzie nie doceniają tego, co mają.
Problem polega na tym, że tylko przeceniasz swoje szanse sukcesu, ale jednocześnie zaczynasz gardzić normalnym życiem.
Możesz zacząć uważać, że zwykłe, stabilne życie jest bezwartościowe, ponieważ wszędzie widzisz wyłącznie wielkie sukcesy.
Źródła:
Social media dramatycznie wzmacniają problem
Instagram, TikTok czy YouTube są wręcz idealnym środowiskiem dla błędu przeżywalności. Niektórzy te media wręcz nazywają Pornografią sukcesu.
Algorytmy promują:
sukces,
bogactwo,
luksus,
spektakularne wyniki,
ludzi „którzy wygrali”.
Nie promują:
przeciętności,
porażek,
bankructw,
ludzi wypalonych psychicznie,
tych, którzy próbowali i przegrali.
W efekcie człowiek scrollujący social media zaczyna mieć wrażenie, że:
wszyscy zarabiają ogromne pieniądze,
wszyscy robią biznes,
wszyscy inwestują,
wszyscy odnoszą sukces.
To kompletnie fałszywy obraz rzeczywistości.
Źródła:
To teraz parę przykładów:
W muzyce winner takes it all
Popkultura opowiada wyłącznie historie tych, którym się udało. Bo czy chciałbyś oglądać film o zespole, który wydał pierwszą płytę, nikt ich nie słuchał, rozpadli się, a potem poszli do typowej pracy?
A teraz w tym kontekście wyobraź sobie chłopaka, który marzy o karierze muzycznej.
Wszędzie widzi gwiazdy:
na Spotify,
w social mediach,
na koncertach,
w wywiadach,
w podcastach.
Nie widzi jednak tysięcy ludzi, którzy:
nagrywali muzykę,
inwestowali lata życia,
a po kilku latach się poddali.
I tu pojawiają się konkretne dane.
Według analiz rynku muzycznego:
około 90% muzyki na Spotify ma bardzo małe zasięgi,
niewielki promil artystów generuje większość odsłuchań,
mniej niż 1–2% artystów osiąga poziom pozwalający utrzymać się wyłącznie z muzyki.
Źródła:
Więcej aktorów kończy za barem niż z Oskarem
Co roku:
tysiące ludzi jadą do LA zostać aktorami,
widzą gwiazdy,
czerwone dywany,
Oscary.
Ale większość kończy:
pracując w gastronomii,
z długami,
po latach frustracji.
I prawie nikt nie robi o nich filmów. To jest survivorship bias w czystej formie.
Startupy zwykle upadają
Błąd przeżywalności szczególnie mocno widać w biznesie.
Sukces zniekształca nasze postrzeganie rzeczywistości, ponieważ ignorujemy wszystkie firmy i ludzi, którym się nie udało.
W mediach widzisz:
startupy sprzedane za miliony,
founderów na konferencjach,
historie „od garażu do miliardów”.
Nie widzisz firm, które:
skończyły po roku,
nigdy nie zdobyły klientów,
przepaliły pieniądze inwestorów,
zakończyły działalność po cichu.
Tymczasem dane są brutalne. Według analiz CB Insights:
około 70% startupów upada między 2. a 5. rokiem działalności,
około 90% startupów finalnie ponosi porażkę.
Źródło:
Większość książek nikt nie czyta
Dokładnie tak samo działa rynek książek.
Widzisz:
autorów bestsellerów,
ludzi na listach top sprzedaży,
wywiady z pisarzami,
ogromne sukcesy wydawnicze.
Nie widzisz:
tysięcy odrzuconych rękopisów,
książek sprzedających kilkadziesiąt egzemplarzy,
autorów, którzy po latach się poddali.
Według danych branżowych:
większość książek sprzedaje bardzo małe nakłady,
tylko niewielki procent autorów utrzymuje się wyłącznie z pisania.
Źródła:
Inwestowanie i giełda to wielka iluzja sukcesu
Survivorship bias jest ogromnym problemem również w finansach.
Kiedy patrzysz na historyczne wyniki funduszy inwestycyjnych, często widzisz tylko fundusze, które nadal istnieją.
A co z tymi, które:
miały fatalne wyniki,
zostały zamknięte,
zbankrutowały,
połączono je z innymi funduszami?
One znikają ze statystyk.
To powoduje, że średnie wyniki inwestowania wyglądają dużo lepiej, niż wyglądały naprawdę.
Badania finansowe pokazują, że ignorowanie zamkniętych funduszy może znacząco zawyżać historyczne stopy zwrotu.
Źródła:
Czy to znaczy, że nie warto próbować?
Nie.
Sens tego artykułu nie polega na tym, żeby bać się działania. Chodzi o to, żeby patrzeć na świat bardziej realistycznie i nie dać sobie sprzedać fałszywego obrazu rzeczywistości.
Warto mieć ambicje, próbować, podejmować ryzyko. Ale nie warto robić tego głupio i pamiętać, że
sukces jest rzadszy, niż wygląda w internecie,
porażki są ukryte,
statystyka jest brutalniejsza niż narracje motywacyjne.
Dlatego dobrze jest czasem mentalnie odwiedzić „cmentarz nieudaczników”. Analizować:
upadłe firmy,
nieudane kariery,
błędne strategie,
bankrutów,
projekty, które „miały wszystko”.
Nie po to, żeby stracić motywację. Po to, żeby odzyskać kontakt z rzeczywistością i nie zrobić sobie krzywdy.
Pamiętaj, że walka o sukces jest podobna do jazdy na motocyklu: najważniejsze to umieć upaść tak, żeby nie zrobić sobie trwałej krzywdy, a potem jechać dalej. Ale jeżeli widzisz tylko pozytywne możliwości, to nawet nie założysz kasku.
Większość ludzi nie wygra, więc naucz się ryzykować tak, żeby przetrwać porażkę.
Ciekawostka: dziurawe samoloty z II wojny światowej
Najbardziej znany przykład błędu przeżywalności pochodzi z II wojny światowej.
Amerykańska armia analizowała samoloty wracające z misji bojowych. Na skrzydłach i kadłubach było mnóstwo dziur po kulach. Wojskowi chcieli więc opancerzyć właśnie te miejsca. Logiczne, prawda? No właśnie nie, bo gdyby armia wzmocniła właśnie te najczęściej trafiane obszary, byłby to klasyczny przykład błędu przeżywalności
Statystyk Abraham Wald zauważył coś kluczowego: analizowano wyłącznie samoloty, które wróciły.
Czyli trafienia widoczne na tych maszynach były właśnie tymi, które samolot mógł przetrwać.
Najbardziej niebezpieczne były miejsca bez dziur — ponieważ samoloty trafione tam nigdy nie wracały.
Poniższy rozkład uszkodzeń na samolotach, które wróciły z misji, pokazuje miejsca, w których maszyna mogła zostać trafiona i nadal bezpiecznie wrócić do bazy. I właśnie miejsce BEZ kropek należało wzmocnić.
Źródło:
Komentarze